Kiedy ryba choruje

Choroby ryb można podzielić na całkowicie uleczalne i śmiertelne, chroniczne i przejściowe, wywoływane przez bakterie, wirusy, wiciowce, nicienie, grzyby, płazińce i przywry, a także przez inne groźne organizmy pasożytnicze. Niektóre schorzenia są charakterystyczne wyłącznie dla konkretnych grup ryb i wynikają tylko z nieprawidłowych warunków przetrzymywania naszych podopiecznych (jak przeziębienie błędnika u łaźcowatych).


Lepiej zapobiegać, niż leczyć

To powiedzenie jak ulał pasuje do świata ryb i zwierząt akwariowych. Zapewnienie rybom optymalnych warunków i przedsięwzięcie pewnych środków ostrożności wprawdzie całkowicie chorób nie wyklucza, ale minimalizuje ryzyko ich wystąpienia. Po prostu: prawidłowo odżywione ryby, przebywające w odpowiednich warunkach, cieszą się zazwyczaj długim zdrowiem i z reguły nie chorują. Jednak aby niespodziewany i błyskawiczny pomór lub długofalowa katastrofa nie stały się realnymi groźbami, trzeba codziennie obserwować zachowania naszych podopiecznych, wygląd ich ciała, układ płetw, a także ich odchody.

Żeby absolutnie zmniejszyć ryzyko wystąpienia chorób, należy:

  • Podawać pokarm wolny od pasożytów i bakterii - sztuczny, suchy, a jeśli mrożony lub żywy, to tylko ze sprawdzonego źródła.
  • Przed wprowadzeniem nowych ryb do zasiedlonego już zbiornika poddać je obserwacji i kwarantannie.
  • Unikać jak ognia przegęszczenia ryb w akwarium i nieprawidłowego zestawiania ze sobą gatunków.
  • Wygotowywać w roztworze soli kuchennej korzenie wydobyte ze zbiorników wodnych.
  • Rośliny kupować tylko od znajomych sprzedawców (najlepiej obejrzeć je w macierzystym zbiorniku) lub z upraw komercyjnych, w których nie ma zwierząt.
  • Zadbać o dobrą jakość wody oraz właściwy dla danego gatunku parametr pH, twardość wody i temperaturę.
  • Pilnować zasad prawidłowego żywienia zwierząt (nie przekarmiać, dieta musi być urozmaicona i właściwa dla danego gatunku itp.).
  • W przypadku bardzo podejrzanego zachowania odłowić i przenieść rybę do zbiornika kwarantannowego lub akwarium-szpitala, a w akwarium macierzystym podnieść temperaturę i wzmóc napowietrzanie.
  • Pamiętać o regularnych podmianach wody - zwłaszcza w przypadku ryb wrażliwych, mających szybką przemianę materii lub odżywiających się pokarmem obfitującym w białko (mięsożercy).
  • Raz w tygodniu do pokarmu mrożonego dodać naturalny środek bakteriobójczy, czyli zmiażdżony czosnek (niektóre firmy produkują mieszankę mięsną z czosnkiem dla paletek) lub wzbogacony nim pokarm sztuczny.
  • Do akwarium z rybami z wód kwaśnych wrzucić liście migdałecznika, liście dębu czarnego lub szyszki olchy.
  • Z działań prewencyjnych wykluczyć wszelkie preparaty chemiczne i medykamenty (poza nawozami stosowanymi w akwariach roślinnych), gdyż osłabiają one ryby.

Pierwsze niepokojące sygnały

Rozpoznanie pierwszych symptomów choroby nie zawsze jest łatwe. Pozory mogą mylić. Choćby blaknięcie kolorów wcale nie musi oznaczać choroby: ryby mają często blade barwy w wyniku chowu wsobnego lub nieprawidłowej diety. Chowają się zaś po kątach lub zakamarkach akwarium wtedy, kiedy są przeganiane, bo akurat do tarła przystąpiła dobrana para ryb terytorialnych. Opuchnięcie brzucha może być wynikiem przejedzenia albo też widomym objawem inkubowania ikry przez samice piękniczkowatych. Z kolei pokładanie się na boku jest naturalną pozycją podczas spoczynku bocji wspaniałej. A podpływanie do powierzchni wody i łapczywe otwieranie pyska może znajdować banalny powód w niskiej zawartości tlenu w wodzie - należy wtedy uruchomić dodatkowe napowietrzanie.

Również odmowa przyjmowania pokarmu może mieć kilka przyczyn i niekoniecznie musi być od razu sygnałem choroby. Może świadczyć o znużeniu dietetyczną monotonią. Z drugiej strony każda jednostajna dieta prowadzi do niedoboru określonych substancji, co w rezultacie osłabia ryby i czyni je podatnymi na różne infekcje. W każdym razie należy pamiętać o tym, że poznanie biologii oraz zachowań hodowanych przez nas gatunków jest kluczem do właściwego rozpoznania choroby. Do objawów i zachowań ryb, które powinny obudzić w nas czujność i postawić w najwyższy stan gotowości, należą:

  • nienaturalne ruchy (np. nienormalne pływanie ukosem, kolebanie się, poruszanie się skokami, pokładanie się na boku),
  • ciemnienie lub jaśnienie barw,
  • kleiste, ciągnące się odchody,
  • zmętnienie lub wytrzeszcz oczu,
  • postrzępione lub sklejone płetwy,
  • zapadnięcie lub pogrubienie ciała,
  • biała wysypka, plamki, wybroczyny, narośle lub ranki na ciele albo na głowie,
  • ogólna apatia.

Działaj natychmiast - każda chwila jest bezcenna

Warunkiem wyleczenia ryb z choroby jest postawienie prawidłowej diagnozy. Nie da się ukryć, że to wielka sztuka, zwłaszcza dla początkującego akwarysty. Jednak nie można załamywać rąk ani zwlekać lub w ogóle zaniechać jakichkolwiek działań w myśl sztandarowego hasła wszystkich leni świata, że „jakoś to będzie!”.

W przypadku kolosalnej większości chorób dobrze jest:

  • podnieść temperaturę wody o kilka stopni,
  • przyciemnić akwarium lub zmniejszyć natężenie światła,
  • podłączyć dodatkowe napowietrzanie,
  • dodać bezpośrednio do wody witaminy dla ryb,
  • natychmiast wyłowić wszystkie sztuki wykazujące symptomy chorobowe i poddać je obserwacji w osobnym akwarium-szpitalu.

Najczęściej pojawiające się choroby i sposoby walki z nimi

Choroby ryb można podzielić na całkowicie uleczalne i śmiertelne, chroniczne i przejściowe, wywoływane przez bakterie, wirusy, wiciowce, nicienie, grzyby, płazińce i przywry, a także przez inne groźne organizmy pasożytnicze. Niektóre schorzenia są charakterystyczne wyłącznie dla konkretnych grup ryb i wynikają tylko z nieprawidłowych warunków przetrzymywania naszych podopiecznych (jak przeziębienie błędnika u łaźcowatych).

OSPA RYBIA

(ichtioftirioza, kulorzęsek)

wywoływana przez pasożytniczego orzęska, atakującego przede wszystkim osłabione, zestresowane i trzymane w nieodpowiednich warunkach ryby (często są to pozbawione łusek młode bocje, a także welony i piękniczkowate).

Charakterystyczne OBJAWY

Mlecznobiałe punkty na skórze, kaszkowata wysypka, składanie płetw i ocieranie się o przedmioty, wydzielanie śluzu, utrata apetytu, kołysanie się; w późniejszym etapie - odklejanie się naskórka.

LECZENIE, środki zaradcze i rokowania

W przypadku ryb ciepłolubnych wystarczy zwykle podniesienie temperatury do 32-35°C na okres czterech dni i dodatkowe natlenianie. W innych wypadkach stosuje się akwarystyczne farmaceutyki zawierające zieleń malachitową lub błękit metylenowy (w przypadku tolerancyjnych gatunków można użyć też niejodowanej soli w stosunku: 1 łyżka stołowa na 10 l wody). Szybko wykryta ospa jest całkowicie wyleczalna.

 

PLEŚNIAWKA

(saprolegnioza)

spowodowana atakiem któregoś z grzybów pleśniowych, zakotwiczających się w otwartej ranie. Pleśniawkom sprzyjają złe warunki wodne, stres i zbyt niska temperatura. Niektórzy hodowcy twierdzą, że przyczyną jest także podawanie rybom nierozmrożonych kostek z pokarmem wprost do akwarium.

Charakterystyczne OBJAWY

Kłaczkowate skupiska pleśni przypominające brudną watę; kłębuszki pleśni pokrywają najpierw ranki, a potem grzybnia przerasta wnętrze ciała ryby, by uwidocznić się w okolicach skrzeli i pyska; ostatecznie może pokryć całe ciało.

LECZENIE, środki zaradcze i rokowania

Akwarystyczne preparaty przeciwgrzybiczne (stosowane zgodnie z instrukcją), podniesienie temperatury wody, wzmożone napowietrzanie. Starym domowym sposobem są kąpiele w roztworze nadmanganianu potasu. Skuteczne bywa umieszczanie w zbiorniku liści ketapang (migdałecznika morskiego). Choroba jest stosunkowo łatwo uleczalna.

 

BLOAT

zespół chorobowy wynikający z zachwiania się równowagi organizmu. Uznawany za zmorę pielęgnic afrykańskich (m.in. tropheusów) i południowoamerykańskich. Czynniki pośrednio odpowiedzialne za bloat to stres, zła dieta, nieodpowiednie parametry wody.

Charakterystyczne OBJAWY

Rozdęcie brzucha, śluzowate odchody, owrzodzenie odbytu, odłączenie się od grupy, stanie w miejscu, kolebanie się na boki, nienaturalne kolory, ocieranie się o przedmioty, nieprzyjmowanie pokarmu.

LECZENIE, środki zaradcze i rokowania

Metronidazol w dawce 5 g na 100 l wody. Akwarium przyciemnione, temperatura ok. 29°C, silne napowietrzanie. Po dwóch dobach dodatkowo 2,5 g metronidazolu na 100 l wody, a po kolejnych dwóch cały cykl powtórzyć. Można zastosować  też pomocniczo Bactopur Direct (wg instrukcji). Choroba wyleczalna w początkowym stadium rozwoju. Ryby raz wyleczone uodparniają się na bloat.

 

OODINOZA

(aksamitka, choroba welwetowa)

winę ponosi w tym wypadku pasożytniczy wiciowiec roślinny  jednokomórkowa bruzdnica.

Charakterystyczne OBJAWY

Beżowozłotawy lub niebieskawy, aksamitny nalot na skórze - miejscami matowy, miejscami połyskujący, śluz i złuszczenia naskórka, nienaturalny układ płetw (sklejanie się), kolebanie się i ocieranie o przedmioty, obrzęki skrzeli i trudności w oddychaniu.

LECZENIE, środki zaradcze i rokowania

Kąpiele lecznicze w osobnym zbiorniku z wysoką temperaturą i silnym oświetleniem. Jako środka zabijającego wiciowce używa się niejodowanej soli kuchennej, błękitu metylenowego, a przede wszystkim - specjalistycznych preparatów oferowanych przez renomowane firmy akwarystyczne (należy postępować zgodnie z instrukcją).

 

SPIRONUKLEOZA

pasożytnicze wiciowce z rodzajów Spironucleus, atakujące jelita. Nieleczona spironukleoza może prowadzić do DZIURAWICY.

Charakterystyczne OBJAWY

Chudnięcie i brak łaknienia, półprzezroczyste, śluzowate, ciągnące się odchody, podrażnienie odbytu, zobojętnienie.

LECZENIE, środki zaradcze i rokowania

Aquasan lub inne preparaty dostępne w sklepach zoologicznych.

 

DZIURAWICA

(HITH - ang. hole in the head, hexamitoza)

choroba dotykająca zwłaszcza duże pielęgnice (paletki, uaru, oskary itd.), powodowana przez inwazję wiciowców z rodzajów Spironucleus i Hexamita.

Charakterystyczne OBJAWY

Galaretowate, nitkowate odchody i zaczerwienienie odbytu, chudnięcie i brak łaknienia, ciemnienie skóry; początkowo niewielkie, a w późniejszym stadium choroby widoczne gołym okiem głębokie, sięgające kości dziury w głowie - zwłaszcza w okolicach pyska i oczu.

LECZENIE, środki zaradcze i rokowania

Metronidazol (dostępny na receptę w aptekach) i specyfiki akwarystyczne. Kuracja metronidazolem (w stężeniu: maks. 5 mg na 1 litr wody) musi trwać przynajmniej dwie-trzy doby, a po kilku kolejnych należy ją powtórzyć. Choroba uleczalna.

 

KAPILARIOZA

choroba przewodu pokarmowego spowodowana występującymi w jelitach ryb nicieniami z rodzaju Capillaria.

Charakterystyczne OBJAWY

Charakterystyczne nitkowate (nicieniowate) białe odchody wydalane na przemian z ciemną masą, chudnięcie, apatia, ściemnienie kolorów.

LECZENIE, środki zaradcze i rokowania

Preparaty ogólnie dostępne w handlu. Kurację należy połączyć z leczeniem SPIRONUKLEOZY, gdyż nicienie i wiciowce jednocześnie atakują osłabione organizmy ryb i choroby te występują często wspólnie lub na przemian.

 

PLISTOFOROZA

(choroba bystrzyków neonowych)

spotykana zwłaszcza u neonów i innych małych kąsaczowatych choroba pasożytnicza przenoszona przez układ pokarmowy.

Charakterystyczne OBJAWY

Zmatowienie kolorów, utrata apetytu, uszkodzenie mięśni, zwyrodnienie kręgosłupa, zapadnięcie grzbietu, wychudzenie, nienaturalne i niepewne ruchy, apatia.

LECZENIE, środki zaradcze i rokowania

Choroba nieuleczalna. Zainfekowane ryby należy szybko wyłowić i uśmiercić.

 

POSOCZNICA

(puchlina wodna, puchlina brzuszna)

powstaje wskutek silnej infekcji bakteryjnej lub wirusowej. Niektóre źródła podają, że odpowiedzialne za posocznicę jest karmienie ryb ciężkostrawnymi rurecznikami i larwami ochotki.

Charakterystyczne OBJAWY

Wyraźna opuchlizna, rozdęcie całego ciała, ospałość, rozstępowanie się łusek.

LECZENIE, środki zaradcze i rokowania

Antybiotyki o szerokim zakresie działania lub bakteriobójcze preparaty akwarystyczne przy jednoczesnym podniesieniu temperatury i silnym natlenianiu wody w akwarium. Brak szans na wyleczenie sztuk z wyraźnymi objawami zakażenia. Najlepiej wymienić całkowicie obsadę i zdezynfekować zbiornik.

 

PRZEZIĘBIENIE BŁĘDNIKA

schorzenie ryb labiryntowych, częste w akwariach odkrytych, a generowane przez zbyt niską temperaturę nad taflą wody w stosunku do panującej w zbiorniku.

Charakterystyczne OBJAWY

Poruszanie się chybotliwymi skokami, polegiwanie bokiem na dnie, wyraźne trudności z osiągnięciem powierzchni wody, pociemnienie skóry, w skrajnych wypadkach - zgon na skutek uduszenia się.

LECZENIE, środki zaradcze i rokowania

Należy bezzwłocznie podnieść temperaturę wody o 2-3°C i, jeśli to możliwe, temperaturę pomieszczenia (można też szczelnie przykryć akwarium pokrywą lub szybą). We wczesnym stadium rozwoju choroba w pełni uleczalna.

 

GYRODAKTYLOZA

choroba skóry spowodowana inwazją płazińców z rodzaju Gyrodactylus.

Charakterystyczne OBJAWY

Utrata apetytu, chudnięcie, nadprodukcja śluzu, zmętnienia i zaczerwienienia na skórze, postrzępione płetwy, ocieranie się o przedmioty (jakby ryba chciała się pozbyć pasożyta).

LECZENIE, środki zaradcze i rokowania

Dosyć skuteczne specyfiki dostępne na rynku akwarystycznym (te same, co na DAKTYLOGYROZĘ).

 

DAKTYLOGYROZA

degeneracja skrzeli (wyraźne ubytki śluzu i tkanki) wskutek żarłoczności pasożytniczej przywry z rodzaju Dactylogyrus.

Charakterystyczne OBJAWY

Stan zapalny skrzeli, obrzęki i sklejone blaszki skrzelowe, rozchylanie powiek skrzelowych i przyspieszone oddychanie, ocieranie się o przedmioty (jakby ryba  chciała się pozbyć pasożyta), kołyszące ruchy, ściemnione barwy

LECZENIE, środki zaradcze i rokowania

Dosyć skuteczne specyfiki dostępne na rynku akwarystycznym (te same, co na GYRODAKTYLOZĘ). Kuracja musi być trzyetapowa.

 

MYKOBAKTERIOZA

(gruźlica ryb)

wywoływana przez bakterie z grupy Mycobacterium.

Charakterystyczne OBJAWY

Utrata apetytu i chudnięcie; blaknięcie, owrzodzenia, przekrwienia i stany zapalne skóry, pływanie skośne, ruchy gwałtowne i niepewne, możliwy wytrzeszcz oczu.

LECZENIE, środki zaradcze i rokowania

Choroba praktycznie nieuleczalna. Osobniki zarażone należy uśmiercić, pozostałe - odizolować w zbiorniku szpitalnym.

 

LIMFOCYSTOZA

przewlekła choroba wirusowa.

Charakterystyczne OBJAWY

Rakowate narośle (tzw. limfocysty) na skórze, przypominające skupiska ziaren ikry.

LECZENIE, środki zaradcze i rokowania

Choroba stosunkowo rzadka. Brak skutecznych leków. Zainfekowane egzemplarze należy wyeliminować.

 

Należy w szczególności pamiętać o tym, że w trakcie kuracji jakimikolwiek medykamentami nie wolno filtrować wody przez węgiel aktywowany, gdyż momentalnie zneutralizuje on leki, ani nie przepuszczać wody przez żadne wkłady biologiczne, gdyż osiadłe na nich bakterie nitryfikacyjne zostaną z miejsca uśmiercone. Natomiast po zakończeniu leczenia resztki specyfików usuwa się poprzez podmiany wody oraz filtrację wodę w akwarium przez węgiel aktywowany.

Przestroga
Znany specyfik chemiczny o szerokim spektrum działania, FMC, polecany jest często przez sprzedawców jako lek na wszystkie choroby. Problem tkwi w tym, że jeśli rzeczywiście lek ten szybko i skutecznie rozprawi się z ospą, to jednocześnie na tyle osłabi ryby, że staną się one bardziej podatne na dużo cięższe, śmiertelne choroby. Działanie FMC na ospę można więc porównać do wytoczenia armaty przeciw komarowi.

Kwarantanna, kąpiel, szpital i izolatka

Aby nie doszło do katastrofy w naszym ukochanym zbiorniku towarzyskim, należy zachować daleko posuniętą ostrożność przed wprowadzeniem do niego nowych mieszkańców. Doświadczeni akwaryści zawsze mają w pogotowiu jeden czy dwa mniejsze zbiorniki, aktywowane w razie potrzeby jako akwaria kwarantannowe.

Przymusową kwarantanną powinny być objęte wszelkie ryby pochodzące z niewiadomego źródła, z azjatyckich ferm hodowlanych i oczywiście te osobniki, które zostały odłowione w swoim środowisku naturalnym. Zanim jednak zdecydujemy się zastosować jakikolwiek środek leczniczy, należy dokładnie przyjrzeć się rybom i ewentualnie zdiagnozować którąś z opisanych powyżej chorób. Dopiero wówczas można przystąpić do działania.

Niektórzy hodowcy stosują jednak wobec nowo przybyłych ryb kąpiele profilaktyczne. Te w błękicie metylenowym uchodzą za najbezpieczniejsze rozwiązanie z punktu widzenia dalszego rozwoju naszych podopiecznych oraz ich płodności (stosowanie niektórych ostrych środków chemicznych, tzw. chemioterapeutyków, przynosi uboczny skutek w postaci bezpłodności). W przypadku wystąpienia choroby w dużym akwarium towarzyskim konieczne może okazać się założenie izolatki, osobnego akwarium-szpitala. To tam zakażone osobniki poddawane będą kąpielom w roztworach środków chemicznych. Kąpiele mogą trwać zarówno kilka minut (kąpiele krótkotrwałe), jak i kilka tygodni (kąpiele długotrwałe). Wszystko zależy od schorzenia, stanu zdrowia ryby, zaordynowanego środka i jego stężenia.

Sól i inne leki z domowej apteki

Często nie doceniamy tego, co mamy pod ręką. Zwykła sól kuchenna - byle nie jodowana - może okazać się całkiem przydatna do leczniczych kąpieli. Ma podobne działanie do soli akwarystycznej (morskiej) i jest skuteczna w leczeniu ospy rybiej. Czosnek ma silne działanie bakteriobójcze - dzięki obecności związków siarkowych - i przeciwzapalne - wskutek zawartości flawonoidów. Zmiażdżony i podawany od czasu do czasu w pokarmie może skutecznie chronić przed pasożytami i objawami spironukleozy, kapilariozy i dziurawicy. Liście mniszka lekarskiego chronią przed zaburzeniami ze strony przewodu pokarmowego, a popularny w każdej kuchni tymianek działa bakteriobójczo i przeciwzapalnie. Z kolei szyszki olchy oraz liście dębu czarnego, a zwłaszcza liście migdałecznika morskiego (nazwa handlowa: ketapang) nie tylko wzbogacają wodę w garbniki, lecz także likwidują chorobotwórcze bakterie, pierwotniaki i wykazują działanie antypleśniowe. Zaleca się umieszczanie ich w akwariach z ikrą.

Kiedy uśmiercenie ryby jest konieczne i jak je humanitarnie wykonać?

Uśmiercanie ryb to przykra konieczność, kiedy zrobione zostało już wszystko, co tylko leżało w naszej mocy, a wyleczenie naszych podopiecznych okazało się niemożliwe. Eutanazja oznacza w tym wypadku skrócenie męki ryb, które - jak wszystkie kręgowce - odczuwają przecież ból. Eliminować trzeba zwłaszcza sztuki opanowane przez nieuleczalne choroby i zarażone przez pasożyty, które mogłyby w błyskawicznym tempie zainfekować i spustoszyć cały nasz zbiornik (posocznica, plistoforoza, mykobakterioza).

Doświadczeni hodowcy sugerują dwa humanitarne sposoby radzenia sobie z tym problemem:

  1. Zastosowanie środków chemicznych, które zapisuje lekarz weterynarii i które wykupuje się w aptece.
  2. Uśmiercenie ryby przez szybkie jej uderzenie w tył głowy.


Przestroga
Absolutnie nie należy ryb porażać prądem, zamrażać, wrzucać do kubła ze śmieciami, spuszczać z wodą w ubikacji, gdyż naraża się je wtedy na dodatkowy stres i cierpienie.

 

-----------------------------------

Fragment książki udostępniony dzięki uprzejmości wydawnictwa Samo-sedno. 
Cała książka do nabycia na stronie http://www.samosedno.com.pl/

Jak podobał ci się ten artykuł?

ZOOLO
Register New Account
Reset Password
Compare items
  • Business category (0)
  • Technology category (0)
Compare
0